Hoofdboodschap van de lezing
Op 5 november 2025 gaf onderwijsexpert Bart Heeling een lezing over het herkennen en begrijpen van stressgedrag bij leerlingen en het belang van kleine, bewuste interventies door leerkrachten. Tijdens de bijeenkomst benadrukte hij dat vrijwel al het opvallende of ongewenste gedrag bij kinderen terug te voeren is op stressreacties, en dat de reactie van de professional direct invloed heeft op het vergroten of verminderen van stress.
Gedrag als uiting van stress
Bart legde uit dat gedrag altijd een functie heeft en dat stressreacties zich uiten in verschillende vormen zoals fight, flight, freeze, fawning en flocking. Zowel druk, brutaal of agressief gedrag als terugtrekken of pleasen zijn signalen van een overprikkeld zenuwstelsel. Hij benadrukte dat veel onderwijsreacties onbewust plaatsvinden, wat maakt dat bewust handelen van de leerkracht cruciaal is.
Breinontwikkeling en veiligheid
Bart koppelde zijn inzichten aan de ontwikkeling van het kinderbrein. Jonge kinderen bouwen hun sociale en emotionele vaardigheden op via veilige interacties. Wanneer die onvoldoende aanwezig zijn, kan sociaal begrip tekortschieten en leren moeilijker worden. Bart liet zien dat een gestrest brein niet goed kan leren en dat gedragsproblemen vaak het topje van de ijsberg zijn. Ook liet hij veel voorkomende oordelen en uitspraken binnen het onderwijs zien, om bewustwording te vergroten.
Van reactie naar interventie
Tijdens de lezing gaf Bart een reeks concrete interventies die veiligheid en rust bevorderen:
- De uitgestelde reactie: enkele seconden wachten voordat je reageert.
- De objectieve vraag: “Wat is er gebeurd?” in plaats van verwijten.
- De neutrale emotionele houding: geen nieuwe emotie toevoegen wanneer een leerling overstuur is.
- Geweldloze communicatie: reageren vanuit waarneming, gevoel, behoefte en verzoek.
- Bewust omgaan met complimenten: alleen oprecht en gericht op een ontwikkelde vaardigheid.
Volgens Bart zijn dit kleine interventies, maar met grote effecten op het gevoel van veiligheid en het herstel van rust.
Herbergzaam onderwijs in de praktijk
Tot slot vroeg Bart de aanwezigen om één kleine interventie te kiezen die zij binnen twee dagen in hun praktijk gaan toepassen. Met zijn pleidooi voor herbergzaam onderwijs riep hij professionals op om bewust te reageren op gedrag: niet door harder in te grijpen, maar door beter te luisteren, observeren en aansluiten. Zo ontstaat er ruimte voor groei, herstel en verbinding.
